Kho Liang Ie, Nederlands ontwerp en Schiphol

In de visie van Kho Liang Ie stond de reiziger centraal en die reiziger was in de jaren zestig vaak nerveus. Vliegen was nieuw en voor veel mensen een spannende ervaring. Het ontwerp van Schiphol moest daarom niet alleen functioneel zijn, maar ook rust en vertrouwen bieden. Het hele team van architectuur en ontwerp bestond uit architect Frans de Weger, bouwcoördinator Marius Duintjer en Kho Liang Ie. Kho betrok grafisch ontwerper Benno Wissing erbij voor de bewegwijzering. Het resultaat was een ontwerp met strakke lijnen, veel daglicht, zicht op de vliegtuigen en overzichtelijke zitgedeelten.

Het nieuwe Schiphol werd zo ontworpen dat er eenvoudig uitgebreid kon worden. Alles was modulair: van de winkels in de terminal tot de bankstellen in de lounge. Hoewel sommigen het ontwerp als koel ervoeren, weerspiegelde het duidelijk Nederlandse waarden zoals orde en functionaliteit. Het was een ontwerp waarin de reiziger centraal stond. Dat zie je terug in subtiele ontwerpkeuzes van Kho Liang Ie: een drempelloze entree voor een vloeiende binnenkomst, kleine hoogteverschillen na de paspoortcontrole om onbewust rust te creëren, en het gebruik van warme materialen zoals hout op plekken waar reizigers zich vasthouden. Grote glaspartijen boden zicht op de vliegtuigen, zodat mensen hun reis konden volgen en een gevoel van controle hielden.

Ook kunst speelde een belangrijke rol in het ontwerp van de nieuwe terminal. Kunstwerken werden niet als losse toevoegingen gezien, maar als onderdeel van de architectuur. Doordat reclame en uitbundige versieringen ontbraken, kon kunst tot zijn recht komen in een rustige omgeving en goed zichtbaar blijven. De kunstwerken dienden als herkenningspunt en meetingpoint. Daarom werden kunstwerken geplaatst op plekken waar mensen verblijven, zoals wachtruimtes en lounges. Kunst had daarmee niet alleen een esthetische functie, maar droeg ook bij aan oriëntatie en verblijfskwaliteit. Door kunst strategisch te positioneren, ontstonden natuurlijke rustpunten in de reis, zonder dat de doorstroming werd verstoord. Ook bij dit kunstbeleid en de keuzes voor kunstenaars speelde Kho Liang Ie een belangrijke rol.

Sinds de jaren zestig is Schiphol sterk veranderd. Waar de luchthaven ooit werd ontworpen als een rustige en overzichtelijke omgeving, is zij door groei, veiligheidsmaatregelen en commerciële functies uitgegroeid tot een complex en gelaagd geheel. Van het oorspronkelijke ontwerp van Kho Liang Ie is nog maar een klein deel zichtbaar, maar zijn uitgangspunten zijn nog altijd relevant.

Juist in die complexiteit wordt opnieuw gezocht naar momenten van rust, aandacht en oriëntatie. Met de introductie van de vernieuwde Schiphol-huisstijl worden principes als samenhang en helderheid opnieuw toegepast, bijvoorbeeld door visuele prikkels te verminderen en looproutes duidelijker te maken.

Kunst speelt daarbij nog steeds een belangrijke rol. Waar kunst vroeger vooral hielp om rust en overzicht te bieden, nodigt zij vandaag de dag ook uit tot reflectie: op de mensen die er werken, de reizigers die er passeren en de luchthaven als plek van ontmoeting.

Wil je meer ontdekken over Kho Liang Ie en zijn invloed op design en Schiphol? In het Stedelijk Museum Amsterdam is van 14 mei tot en met 18 oktober de tentoonstelling Kho Liang Ie - Mid-Century Modernist te zien. Het is het eerste grote museale overzicht van zijn werk, waarin zijn ontwerpen voor interieurs, meubels en vormgeving samenkomen. De expositie laat zien hoe hij een centrale rol speelde in de ontwikkeling van de Nederlandse vormgeving en waarom zijn werk vandaag de dag opnieuw relevant is.