Na jaren van onderzoek, testen, overleg met omwonenden en voorbereiding is de PFAS-grondreinigingsinstallatie naast de Zwanenburgbaan op 10 september officieel geopend. Een belangrijke mijlpaal. De komende jaren reinigen we hier PFAS-houdende grond die is vrijgekomen bij werkzaamheden op Schiphol. Daarmee halen we een deel van de PFAS uit het milieu én kunnen we het grootste deel van de grond opnieuw gebruiken op de luchthaven.
De installatie draait sinds deze zomer. In juli ging de eerste grond erin en inmiddels is het reinigingsproces op gang gekomen. De komende drie jaar willen we ongeveer 200.000 ton PFAS-houdende grond verwerken die nu nog op tijdelijke opslagplaatsen op Schiphol ligt.
De Schipholgrond bestaat gemiddeld voor ongeveer 80% uit zand en voor 20% uit fijn materiaal, zoals klei en organisch materiaal. Tijdens het reinigingsproces worden deze delen van elkaar gescheiden en wordt de grond als het ware gewassen. De PFAS hecht daarbij aan het water.
Ongeveer 80% komt als herbruikbaar zand uit de installatie. Dit zand kan opnieuw worden gebruikt bij projecten op Schiphol. Daardoor hoeven we minder nieuwe grondstoffen aan te voeren en voeren we minder onbruikbaar materiaal af. Naar verwachting wordt het eerste gereinigde zand dit najaar ingezet.
Het water waarmee de grond wordt gereinigd, blijft binnen een gesloten systeem en wordt steeds opnieuw gebruikt. De PFAS in het water wordt afgevangen met actieve koolfilters. Deze filters worden vervolgens door een gespecialiseerde partij als brandstof gebruikt in een cementoven. Door langdurige verhitting bij hoge temperatuur valt de PFAS-verbinding uiteen in onschadelijke fluorzouten en mineralen.
Na het reinigen van de grond blijft ongeveer 20% fijn restslib over, dat nog PFAS bevat. We voeren dit af naar een erkende stortplaats, maar ook voor deze stroom zoeken we naar een oplossing die duurzamer is dan afvoeren. Zo zijn we bijvoorbeeld samen met Claybens de mogelijkheden aan het onderzoeken om er bakstenen van te bakken.
PFAS is een verzamelnaam voor stoffen die sinds de jaren 60 in allerlei alledaagse producten worden gebruikt. Ook in blusschuim. Op Schiphol werd vroeger op advies dit blusschuim gebruikt voor het bestrijden van vloeistofbranden. Inmiddels gebruikt de Schipholbrandweer dit schuim niet meer. De verontreiniging die in het verleden is ontstaan, is er nog wel. Daar nemen we onze verantwoordelijkheid voor.
In de grond die bij bouwprojecten op Schiphol is vrijgekomen zit soms ook PFAS. We kunnen die grond afvoeren, maar hebben ervoor gekozen om zelf een installatie aan te schaffen, zodat we de grond op Schiphol kunnen reinigen. Dat scheelt veel transportbewegingen, we pakken de verontreiniging aan en kunnen tegelijkertijd grondstoffen opnieuw gebruiken in onze bouwprojecten.
De installatie werkt met een beproefde reinigingstechniek van DEME. Schiphol heeft de zesde installatie van dit type en de tweede in Nederland. Voor zover bekend wordt deze aanpak nergens anders op deze schaal op een luchthaven toegepast.
We weten dat de opslag en verwerking van PFAS-houdende grond vragen en zorgen oproept bij omwonenden. We hebben maatregelen getroffen voor het veilig verwerken van de grond en aan het voorkomen dat PFAS zich vanuit de installatie naar de omgeving kan verspreiden. De Omgevingsdienst ziet daarop toe.
De installatie staat op een vloeistofdichte vloer. Bij droog en warm weer houden sprinklers op de in-en uitvoerbakken de grond vochtig om verstuiving tegen te gaan. Vrachtwagens die het terrein verlaten, rijden bovendien door een wielwasinstallatie.
Met de omgeving hebben we afspraken gemaakt dat we twee keer per jaar het grondwater monitoren en de resultaten delen. Ook blijven we de omgeving informeren over onze werkzaamheden en metingen.
Op zaterdag 12 september hebben we de locatie bovendien opengesteld voor omwonenden. Tijdens deze Open Dag konden bezoekers de installatie van dichtbij bekijken en vragen stellen aan medewerkers van Schiphol en DEME.
Ook bij de aanleg van de installatie is gekeken naar het verkleinen van de impact. BAM heeft zoveel mogelijk elektrisch materieel ingezet en blokken van restbeton. Dat zorgt onder meer voor minder uitstoot en geluid tijdens de werkzaamheden.
Zo proberen we niet alleen duurzamer om te gaan met de grond die we reinigen, maar ook met de manier waarop we de installatie bouwen en gebruiken. Het past bij onze bredere ambitie om materialen langer in de kringloop te houden en steeds meer circulair te werken.
De grondreinigingsinstallatie biedt niet voor alle PFAS-verontreiniging op Schiphol een oplossing. Verschillende locaties, bodemomstandigheden en mate van verontreiniging vragen om verschillende oplossingen.
Daarom werken we ook op andere plekken aan maatregelen. We hebben de PFAS-verontreiniging op Schiphol in kaart gebracht en onderzoeken per locatie of er sprake is van risico voor mens, milieu of verspreiding. Zo ja, dan onderzoeken we welke maatregelen mogelijk zijn. We voeren bijvoorbeeld grondwatersanering uit op het S-platform en hebben op een locatie aan de zuidoostkant van Schiphol damwanden geplaatst om verspreiding van PFAS via het grondwater tegen te gaan. Tegelijkertijd blijven we nieuwe saneringstechnieken volgen en onderzoeken. We werken samen met KIP, het Kennis- en Innovatieprogramma PFAS Bodem van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Dit programma is dit jaar gestart en brengt kennis, onderzoek en praktijkervaring samen om de aanpak van PFAS-verontreiniging verder te ontwikkelen.
PFAS-verontreiniging is een complexe erfenis uit het verleden die niet eenvoudig op te lossen is. De PFAS-grondreinigingsinstallatie is een belangrijke stap voor een deel van deze complexe puzzel. Met de grondreinigingsinstallatie hebben we bovendien gekozen voor een circulaire oplossing die aansluit bij onze strategie om grondstoffen zoveel mogelijk te hergebruiken.