Van modderpoel naar mondiale luchthavenDe geschiedenis van Schiphol

In de eerste jaren heeft Schiphol nog geen verharde landingsbanen. Dat geeft problemen, want het grondwater staat hoog en de vliegtuigen worden steeds zwaarder. Het drassige vliegveld heeft verschillende bijnamen: ‘Moeras Schiphol’ en ‘Schiphol Modderhaven’. Fransen hebben het zelfs over ‘Schiphol-les-Bains’: Badplaats Schiphol.

© Foto: Stadsarchief Amsterdam

Op 1 april 1926 wordt de overeenkomst getekend: Schiphol is van Amsterdam. Hiervoor was de luchthaven nog in handen van het ministerie van Oorlog. De gemeente gaat meteen aan de slag, want in 1928 komen de Olympische Spelen naar Amsterdam. Het veld en de toegangswegen worden verbeterd. Er wordt een betonnen platform aangelegd. En er komt een stationsgebouw met verkeerstoren. Schiphol wordt het favoriete uitje voor dagjesmensen.

© Foto: Stadsarchief Amsterdam

Op 10 mei 1940 valt Duitsland Nederland aan. De Luftwaffe gebruikt Schiphol als vliegbasis tijdens de oorlog. Nieuwe naam: Fliegerhorst 561. Het is een belangrijke luchthaven voor de Duitsers. Op 13 december 1943 bombarderen 200 Amerikaanse bommenwerpers daarom Schiphol. Er vallen bijna 1600 bommen. In 1944 komt het verlies van de Duitsers in zicht. Hun Sprengkommando’s bombarderen de overgebleven banen om de luchthaven geheel onbruikbaar te maken. Op 8 november 1945 benoemt de regering evengoed Schiphol tot ‘wereldluchthaven van Nederland’. De wederopbouw is dan al begonnen.

© Foto: Stadsarchief Amsterdam

Meteen na de oorlog reist havenmeester Jan Dellaert de hele wereld over om inspiratie op te doen voor het nieuwe Schiphol. Terwijl het oude Schiphol opgelapt wordt met een semi-permanent glazen stationsgebouw, bouwt Dellaert in gedachten een paar kilometer verderop aan de toekomst. In 1949 presenteert hij zijn eerste uitbreidingsplannen voor de luchthaven. Op het vliegveld moeten naast een moderne verkeerstoren zes tot tien start- en landingsbanen rond een nieuwe terminal verschijnen. Ook een nieuwe snelweg en een spoorbaan tussen Amsterdam en Den Haag staan op Dellaerts verlanglijstje.

© Foto: Schiphol

In 1961 wordt het Bouwbureau Stationsgebouw Schiphol (BSS) opgericht. Dit projectbureau is verantwoordelijk voor het totaalontwerp van de luchthaven, met als doel flexibel te kunnen opereren en voorbereid te zijn op toekomstige groei. De keuze voor een centrale terminal in het banenstelsel maakt Schiphol uniek. Dit was het oorspronkelijke idee van Jan Dellaert. Door dit ontwerp kruisen start- en landingsbanen elkaar nooit meer. En als de wind draait, kan snel voor andere banen worden gekozen. Logisch, flexibel, dynamisch en passend bij ons vlakke land en vele windrichtingen. De aankomsthal komt op de begane grond, een vertrekhal komt op de eerste verdieping. Drie pieren worden verbonden met vier start- en landingsbanen. In 1963 start de bouw van het nieuwe Schiphol. Vier jaar later, in 1967, opent Koningin Juliana het nieuwe stationsgebouw. Dit gebouw ligt ten westen van het oude Schiphol, dat vanaf dat moment Schiphol-Oost heet.

© Foto: Stadsarchief Amsterdam

In 1989 presenteert de luchthaven het Masterplan Schiphol 2003. Schiphol moet gaan functioneren als mainport voor Europa: een belangrijk logistiek knooppunt. De term mainport ontstaat aan de Nederlandse vergadertafel; in het Engels bestaat het woord helemaal niet. Door alle nieuwbouw rond de terminal is een nieuwe verkeerstoren noodzakelijk om goed zicht te houden op de taxiënde vliegtuigen. Die komt er in 1991 en is met een hoogte van 101 meter op dat moment de hoogste verkeerstoren ter wereld.

© Foto: Schiphol

De vijfde baan wordt in gebruik genomen: de Polderbaan. Deze naam is de winnaar van een prijsvraag die onder bewoners wordt uitgezet. De Polderbaan zorgt ervoor dat de Zwanenburgbaan ontlast wordt, waardoor omwonenden minder geluidsoverlast ervaren. Er wordt op Schiphol gevlogen volgens het principe van strikt preferentieel baangebruik, waarbij banen zodanig gekozen wordt dat de omgeving zo weinig mogelijk last heeft. Met 3800 meter is de Polderbaan nog altijd de langste landingsbaan op Schiphol. Al snel blijkt dat de verkeersleiding geen goed zicht heeft op de baan. Daarom komt er een tweede verkeerstoren aan de andere kant van de A4.

© Foto: Noord-Hollands Archief

De wereldwijde uitbraak van de infectieziekte COVID-19 zorgt ervoor dat Nederland in 2020 in een lockdown gaat. Dat heeft ook gevolgen voor Schiphol: het aantal passagiers neemt de eerste helft van het jaar af met 62 procent en het aantal vliegbewegingen wordt meer dan gehalveerd. Daarom kiest de luchthaven ervoor de operatie te verkleinen: eind maart wordt Kern-Schiphol actief. Sommige lounges gaan op slot, evenals de meeste security- en paspoortcontroles. Er blijven twee pieren open, de meeste anderen worden gebruikt voor het parkeren van vliegtuigen.

© Foto: Schiphol

Schiphol presenteert een nieuw strategisch plan en investeert de komende tien jaar 10 miljard. In de nieuwe toekomstplannen staan kwaliteit en balans centraal. We blijven investeren in de kwaliteit van de luchthaven. Dit doen we voor een betere passagierservaring, goede arbeidsomstandigheden en betere service aan luchtvaartmaatschappijen. Tegelijkertijd werkt Schiphol aan verstilling en verduurzaming. Met de nieuwe plannen willen we bijdragen aan de economie van de toekomst en de vooruitgang van Nederland.